Амласнаас хүнд
Хасар нэг гадаргыг гурав дахь удаагаа зорж байлаа.
Эхний зоролтоор зангилааны овгор арилсан. Хоёр дахь удаад мод дугуйн мөөрөнд хөндлөн биш, бүтэн суухаар болжээ. Одоо хутганы ир дороос гарч байгаа үртэс тоосноос ялгарахгүй нарийхан байсан ч алгаа гүйлгэхэд өчүүхэн товгор мэдэгдсээр байв.
— Дугуй модыг алганаар тэмтэрдэггүй, — гэж Бадай хэлэв.
Хасар хутгаа зогсоолгүй:
— Алга эхэлж мэднэ, — гэлээ.
— Дугуй дуусгаж мэднэ.
Урлангийн үүдэнд хоёр өөр модон ул хэвтэж байв. Нэгийг нь өчигдөр шаварт дарагдсан тайрдсаас зоржээ. Нөгөө нь Юсуфын тэнхлэгт хавчуулсан тахир модны зангилаатай бүдүүн үзүүрээс үлдсэн хэсэг байлаа. Шулуун эдлэлд таарахгүй, галд хийвэл сайн асах хоёр мод. Хасар урд ирмэгийг нь налуулан авч, дээд талыг дугуйн мөөр суухаар үл мэдэг хонхойлгосон юм.
Хоёр улыг тэрэгний дугуйн ард богино суран гогцоогоор өлгөнө. Арал доогуур гаргасан салаа татлагыг чангалбал улнууд урагш гулсаж, хоёр дугуйг дээрээ гаргана. Дугуй эргэхээ больж, мод шавар шороон дээгүүр чирэгдэхэд тэрэгний жин өөрөө түүнийг барина. Суллахад улнууд арагш унаж, дугуй ахин явна.
Хоосон тэргэнцэр дээр туршихад ажилласан. Тэрэг уруу өөрөө өнхрөхийн өмнө хоёр ул зэрэг орж, мөөрөн доороо модтойгоо хагас тохой чирэгдээд зогсжээ. Харин нэг талд хүн суулгахад зангилаатай ул түрүүлж зуусан. Хасар түүний доод талыг дахин зорж тэгшилсэн нь энэ.
Бадай нойтон сураа өвдөг дээрээ татаж сунгаад, ширхэг нь сэмэрсэн хэсгийг таслав.
— Хоёр өөр мод, хоёр өөр сур, — гэв.
— Хоёулыг нь ижил урттай авсан.
— Урт ижил болохоос суналт ижил биш.
Хасар хутгаа тавьж, хоёр гогцоог зэрэг татав. Нэг нь чийг даасан шинэхэн сур, нөгөө нь урьд нь хүзүүвчид явсан, тос шингэсэн хуучин сур байлаа. Шинэ сур гарт үл мэдэг өгч, хуучин нь бараг суналгүй татагдана.
— Өөр сур алга.
— Тэгвэл туршаагүйгээ хэл.
Урлангийн гадна хүн инээлдэх чимээ гарлаа. Зэр өглөөнөөс хойш туслах гар хайж явсан атлаа дөрвөн хүн дагуулчихжээ. Нэг нь өчигдөр Юсуфын дугуй өргөсөн урт залуу, хоёр нь голын буултад тэрэг хөтөлдөг хүмүүс, сүүлчийнх нь юу ч өргөх нас хүрээгүй боловч Чимэгийн араас салдаггүй жаал байв.
— Хоёр гар гуйсан юм, — гэж Хасар хэллээ.
— Хоёрыг нь ажиллуулна. Хоёрыг нь ажилласныг харуулна.
Зэр урлангийн үүдэнд сөхрөн, хоёр модон улыг эргүүлж үзэв. Өчигдөр шаварт дарагдсан тайрдсын бараан мөрийг олж хараад:
— Энэ чинь биднийг энгэрээс буулгасан мод байна, — гэв.
— Буулгаагүй. Тэрэг зогсоосон.
— Тэгвэл өнөөдөр тэрэг буулгана.
Тэр үгээ хэлээд арын хүмүүст тайлбарлах гэсэн мэт босов. Хасар гарыг нь ханцуйнаас татлаа.
— Эхлээд тэргэнцэр дээр ахиад үзнэ.
— Хоосон тэрэг зогсдогийг хүн харчихсан. Ачаатайг нь л харах гэж ирсэн.
— Хэн харсан юм?
Зэрийн араас ирсэн дөрөв бие биеэ харав. Жаал хамгийн түрүүнд гараа өргөлөө.
— Би хараагүй.
Бадай инээсэнгүй. Нойтон сураа хоёр улны дэргэд тавиад Хасар руу харж суув. Хасар түүний юу хэлэхийг мэдэж байлаа. Туршаагүйгээ хэл. Хүмүүсийг буцаа. Тэгвэл өнөөдөр нэр нь эвдрэхгүй, маргааш модоо тэгшилж болно.
Дээд замын амнаас шарын хонх дуугарлаа.
Юсуфын тэрэг урлан руу аажуухан орж ирэв. Хоёр шарын хүзүүвчийг шинээр засаж, ачааг арал дээгүүр тэгш тараажээ. Баруун тэнхлэгийн тахир хавчаар хэвээр, хатсан сур нь модны цавыг хоёр талаас нь чанга тэвэрсэн байв. Юсуф тэрэгний араас алхаж, дугуйн дууг үе үе чагнана.
— Тэрэг чинь өөрөө ирлээ, — гэж Зэр аяархан хэлэв.
Юсуф энэ удаа түүний аяыг анзаарсангүй. Урлангийн өмнө тэрэг зогсоож, Бадайд тэнхлэгээ үзүүлэв. Бадай боолтыг хумсаараа дарж, дугуйг нэг бүтэн эргүүлээд:
— Барьж байна, — гэв.
Юсуф Хасарын зорж байсан моддыг заалаа.
— Энэ юу?
Хасар нэг улыг дугуйн ард тавьж, татлагыг чангалахад хэрхэн доогуур орохыг гараараа үзүүлэв. Дараа нь шаврын уруу зам руу зааж, алгаа доош налуулан, тэрэгний араас татах хөдөлгөөн хийлээ.
Юсуф эхлээд Зэр рүү бус, Хасар руу харав.
— Миний тэрэг дээр үү?
— Хоослоод үзнэ.
Зэр ам нээсэн ч Юсуф гараа өргөж болиулав.
— Хоосон бол миний ачаа энд үлдэнэ. Бороо ирж байна.
Тэнгэр өглөөнөөс хойш намхан сааралтаж, голын цаад бургас бүдэг болсон байв. Хасар ачааг бүхэлд нь буулгаж ахин ачихад хичнээн гар, хичнээн хуурай газар орохыг харлаа.
— Эхлээд хоёр доод боодолтой туршина. Болбол бусдыг нь нэмнэ.
Юсуф сахлынхаа үзүүрийг нийлүүлэн имрээд, арал дээгүүр хөндлөн татсан олсыг тайлав. Тэр том жижиг боодол бүрийн уяан дээрх зангилааг гараараа нэг нэг дарж, дөрвөн том, зургаан жижиг боодлыг урлангийн хүмүүсээр давтуулан тоолуулав. Хамгийн жижиг давхар амтай боодлыг өөрөө өргөж, бусдын дээр бус арал голлуулан тавилаа.
— Орохдоо арван боодол, — гэв. — Гарахдаа бас арван боодол.
Түүний дуу чанга байсангүй. Гэвч саяхан үзвэр үзэхээр ирсэн хүмүүс одоо Юсуфын ачааг тоолсон гэрч болчихсон тул хэн ч инээсэнгүй.
Хасар хоёр улыг тэрэгний ард өлгөв. Зүүн гогцоо шууд тэнхлэгийн гадна үзүүрт очсон ч баруун талд тахир хавчаар замд нь байлаа. Тэр хавчаарыг давуулбал сур дугуйн мөөрөнд шүргэнэ. Доогуур нь гаргавал гогцоо тэнхлэгийн гол руу ташуу татагдана. Хасар доогуур нь гаргаад татлагын хоёр салааг арал доор нийлүүлэв.
Зургаадай дэргэд нь ирж, баруун гогцоог нэг харснаа дугуйн өмнөх газрыг гутлаараа тэгшилж эхэллээ.
— Юу болов? — гэж Хасар асуув.
— Чулуу байна.
Тэр жижиг чулууг замаас өшиглөж гаргаад цааш явлаа.
Бадай Хасарын хийсэн зангилааг задлаагүй. Хоёр улыг хөлөөрөө зэрэг урагш түлхэж, нэг нь дугуйн доор шулуун, нөгөө нь үл мэдэг дотогш хазайж байгааг харав.
— Одоо ч хэлж болно, — гэв.
Хасар татлагаа чангалж, хазайсан улыг гараараа эргүүлэн тэгшлэв.
— Эхний буултаар хоёр боодолтой явна.
Зэр шарын хөтөлгөөг аваад хүмүүс рүү эргэв.
— Хоёр боодолтойгоор зогсвол дараа нь бүтэн ачааг барина. Бүтэн ачааг барьчихвал—
— Эхлээд хоёрыг нь бариг, — гэж Бадай хэллээ.
Зэр үгээ залгив. Гэвч шаврын замын аманд хүрэхэд хоёр доод боодлын дээр нэг том боодол нэмж тавьчихсан байв. Юсуф нэмж өгөөгүй. Зэр, урт залуу хоёр хамж өргөжээ.
Хасар түүнийг буулга гэж хэлэхээр тэрэгний араас очлоо. Шиврээ борооны эхний дусал зангилаатай модон улны хар мөрөн дээр бууж, шавартайг нь дахин бараантуулж байв.
Зэр Хасарын өөдөөс хараад:
— Гуравхан, — гэв.
Хасар тэрэгний араас боодлыг буулгасангүй.
Шаврын нотолгоо
Эхний дугуй шаварт орохдоо хуурай газраар явснаасаа ч чимээгүй байлаа.
Мөөрөн дээр наалдсан нимгэн шавар дугуй эргэх бүрд зузаарч, арлын хяхтнаан хүртэл намдав. Хоёр шар уруу газрыг мэдрээд алхмаа богиносгож, хүзүүвчээ цээжээрээ тогтоон явна. Зэр хөтөлгөөг урт барьж, аль нэгийг нь хажуу тийш алдуулахгүй дунд нь алхжээ.
Хасар тэрэгний зүүн хойд талд, татлагын модон бариулыг хоёр гараараа атган дагав. Хоёр ул дугуйн ард шавар шүргэн чирэгдэнэ. Хэрэгтэй үед бариулыг бүсэндээ тултал татна. Тэгэхэд салаа олс чангарч, модон улнууд мөөрөн доогуур орно.
Замын хоёр талаар хүмүүс зогссон ч Зэр өглөөнөөс хойш хөөцөлдсөнийхөө хэргийг гаргаж, хүүхдүүдийг дээд ирмэг рүү, тэргэнцэрүүдийг урлангийн цаад тал руу гаргуулжээ. Чимэг уртын урт олс татаж, жаалуудыг түүнээс доош оруулахгүй зогсоно. Өөрөө олсны урд хөл тавьчихсан байснаа Өлзий дуудах үед арагш нэг алхав.
Бадай тэрэгний араас явсангүй. Урлангийн үүдэнд гараа ханцуйндаа хийж, зөвхөн дугуйн дууг чагнан зогсоно.
Юсуф баруун талд ачаатайгаа зэрэгцэн алхав. Тэрэгний арал налуу болох бүрд боодлын олсыг харж, хоёр шарын хөл шаварт хэр гүн сууж байгааг ээлжлэн ажиглана.
Налуугийн эхний хагаст Хасар татлагаа үл мэдэг чангалж үзэв. Хоёр ул шаврыг самардан урагшилсан ч дугуйн дор орсонгүй. Суллахад ахин арагш уналаа.
— Ахиад, — гэж Зэр мөрөн дээгүүрээ хэлэв.
Хасар түүний үгээр бус, замын огцом болохыг хүлээлээ. Шаруудын хойд хөл гулсаж, тэрэг өөрийн жингээр тэднийг түрэхэд татлагаа цээжиндээ тултал татав.
Зүүн ул эхэлж мөөрний доор орлоо. Дугуй түүний хонхойлгосон гадаргыг даган дээш гарч, дараагийн эргэлтээ хийсэнгүй. Мод шаварт бүтэн нүүрээрээ үрэгдэж, тэрэгний хурд тэр дороо саарав.
Баруун талын зангилаатай ул бас урагшилсан ч гогцоо нь тахир хавчаарын доороос тэнхлэгийн гол руу татагджээ. Улны урд ирмэг дотогш эргэж, мөөрөнд бүтэн биш хажуугаараа хүрэв. Дугуй түүнийг гишгэхийн оронд гадна ирмэгээр нь түлхэн өнгөрлөө.
— Баруун уяа дотогш явлаа, — гэж Зургаадай хэлэв.
Тэр замын доод талд зогсож байсан юм. Хасар сонссон ч татлага аль хэдийн хоёр хүний хүчээр ч сулрахгүй чангарчээ.
Зүүн дугуй модон дээрээ түгжигдэн гулсаж, баруун дугуй эргэсээр байв. Тэрэг зүүн талаа түшин, хошуугаа замын дээд ирмэг рүү эргүүллээ. Хоёр шарын нэг нь хажуу тийш татагдан өвдгөөрөө алдсанаа тогтов. Зэр хөтөлгөөг хаялгүй, баруун шарын толгойг зүүн тийш татаж хоёуланг нь зэрэгцүүлэв.
— Хасар, сулла! — гэж тэр дуудав.
Хасар бариулыг урагш тавих гэсэн боловч шавар болсон олс арал доогуур зуурч, зүүн ул мөөрний жинд хавчуулагджээ. Тэр татлагыг хажуу тийш өшиглөж суллахад тэрэг гэнэт тавигдав.
Баруун дугуй нэг бүтэн эргээд шаврын гүн мөрөнд унав. Тэрэг энэ удаа доод тал руугаа хөндлөн хазайлаа. Дээрх том боодол олсныхоо доогуур шахагдан гарч, жижиг давхар амтай боодлыг араас нь түлхэв.
Юсуф хоёр гараа өргөж түшсэн ч нойтон бөс алганд нь гулслаа.
— Доошоо! — гэж Хасар хашхирсан уу, Зэр хашхирсан уу мэдэгдсэнгүй.
Том боодол тэрэгнээс унаж, шавар дээр хажуугаараа буув. Араас нь жижиг боодол өнхрөн, амыг нь дарсан нарийн уяа тасарчээ. Дотроос нь эвхсэн хоёр өнгөт бөс, зүү хадгалсан эвэр сав, хэдэн ороомог нарийн сур, жижиг арьсан уутнууд асгарлаа.
Зэр шаруудаа зогсоогоод тэрэгний доогуур орох гэсэн жаалыг хүзүүвчнээс нь татан хойш тавив. Чимэг олсоо орхиж, эвэр савыг дугуйн мөрөнд орохоос өмнө шүүрч авлаа. Өлзий нөгөө хоёр хүүхдийг хоёр ханцуйнаас нь зэрэг барин дээд ирмэг рүү хөтлөв.
Хасар тэрэгний аралд мөрөө тулган тогтоох гэж хөлөө шаварт шигдтэл зүтгэв. Татлагын модон бариул буцаад савж, баруун гарынх нь үеийг онолоо. Хуруунууд нь тэр дороо бадайрсан ч тэрэг цааш хазайсангүй. Зургаадай замын доод талаас өнөө зангилаатай улыг хөлөөрөө тэгш дарж, баруун дугуйн өмнө хөндлөн оруулав. Дугуй нэг хуруу урагшлан модыг жиндээ авмагц зогслоо.
Хэсэг хугацаанд шаруудын амьсгаа, шаварт дуслах борооны чимээ хоёр л сонсогдов.
Зэрийн дээлийн урд хормойд нэг улнаас үсэрсэн шавар урт судал татжээ. Урт залуу түүнийг хараад инээд алдсанаа аман дээрээ гараа тавив. Зэр өөрийнхөө хормой руу нэг харсан ч юу ч хэлсэнгүй. Хөтөлгөөг аралд богино уяж, шаруудын өвдөг, хүзүүвчийг шалгаж эхлэв.
Юсуф асгарсан эд рүү яарсангүй. Эхлээд тэрэгний баруун тэнхлэгийн боолтыг тэмтэрч, тахир хавчаар хөдөлсөн эсэхийг үзлээ. Дараа нь шаварт унасан том боодлын доод ирмэгийг сөхөж, бөс нэвт норсон газрыг алгаараа хэмжив.
— Хүн дарагдсан уу? — гэж Бадай дээдээс асуулаа.
— Үгүй, — гэж Зэр хэлэв.
— Шар гэмтсэн үү?
Зэр хоёр амьтны хөлийг нэг нэгээр нь барьж үзээд:
— Үгүй, — гэв.
Бадай тэр үед л шаврын уруу бууж ирлээ.
Хасар баруун гараа нугалж үзэв. Үе нь цохигдож, арьсан доогуур халуун лугшина. Гэхдээ хуруу бүр хөдөлж байлаа. Тэр хазайсан улыг шавраас сугалж, гогцоо яагаад дотогш татагдсаныг Бадайд үзүүлэхээр эргүүлэв.
Бадай түүн рүү хараагүй. Том боодол дээр цэвэр эсгий тавьж, Юсуфт нойтон бөсөө шууд шаварт хүргэхгүй дэлгэх газар гаргаж өгч байв.
Хасар гогцоогоо өөрөө харав. Тахир хавчаарын доогуур гаргасан сур тэнхлэгийн голд шаврын нарийн мөр үлдээжээ. Тэр мөр ташуу байв. Харин зүүн талын модон улны доод нүүр бүхлээрээ элэгдэж, шаврын зузаан үеийг уртаар зүссэн байлаа. Нэг тал нь буруу татагдсан. Нөгөө тал нь тэрэгний жинг өөр дээрээ авч, үнэхээр чирсэн.
— Наад юмаа одоо салга, — гэж Юсуф хэлэв.
Хасар толгой дохилоо. Өөрийгөө зөвтгөх үг аманд нь ирсэнгүй. Тэр эхлээд баруун гогцоог тайлав. Дараа нь зүүн улыг дугуйн доороос гаргахын тулд хүмүүсээр арал өргүүллээ.
Зэр, Зургаадай хоёр тэрэг өргөхөд орсон ч хэн нь ч “нэг тал нь ажилласан” гэж хэлсэнгүй.
Ачааг хуурай эсгий дээр зөөх зуур хүмүүсийн үзвэр таржээ. Хүүхдүүдийг Өлзий гэрийн зүг явуулж, буултын тэрэгнүүд шаврын замыг тойрон дээд ирмэгээр гарна. Урт залуу инээсэндээ санаа зовсон бололтой том боодлыг ганцаараа өргөх гэж оролдож, чадсангүй. Зэр нөгөө үзүүрээс нь чимээгүй барьж өгөв.
Юсуф жижиг боодлын асгарсан зүйлсийг нэг нэгээр нь авч, шаврыг нь хуурай өвсөөр арчив. Хоёр өнгөт бөсний нэг зах борлосон, эвэр савны ам цуурч, доторх хэдэн зүү шаварт оржээ. Арьсан уутнуудыг тэмтэрч үзээд амыг нь тус бүр өөр өөр зангилаагаар хаав.
Хамгийн сүүлд тэр давхар амтай жижиг бөсний дотор талыг дэлгэлээ. Гадна боодол нь урагдсан ч дотор нь өнгөт гоёлыг хадгалдаг, эрхий хурууны дайтай нарийн халаас оёж өгсөн байв. Халаасны амны утас тасарч, нэг тал нь дотогш эргэсэн байлаа.
Юсуф хоёр хуруугаа дотор нь хийж, ёроол хүртэл нь тэмтэрлээ.
Хасар өөрийн мэдэлгүй амьсгаагаа барив.
Юсуф халаасыг урвуулан гаргахад дотроос нь шаврын ганц дусал унав.
Үлдсэн мод
Орой бороо татарсан хойно гурван хөвгүүн өнөөх нүхтэй жижиг юмыг шавар дотроос хайсаар байлаа.
Юсуф түүнийг “алдагдсан” гэж хэлээгүй. Давхар халаасыг урвуулан үзүүлээд, олдсон эдээ хуурай эсгийн дээр өрсөн юм.
Зэр модон халбагаар дугуйн гүн мөрийг ухаж, Хасар хугарсан гогцооны дагуу шавар самнана. Зургаадай тэрэг хажуулсан газраас эхлээд асгарсан боодол хүрсэн ирмэг хүртэл өвдгөөрөө мөлхөж үзэв. Шавар хөрөх тусам дээлийнх нь өвдөг хүндэрч байлаа.
— Ядахдаа мод нь эндээ байна, — гэж Зэр хэлэв.
Тэр мурийсан баруун улыг шавраас сугалж, ус сэгсрэх мэт нэг хөдөлгөсөнд өөрийнх нь нүүр рүү бор дусал үсэрлээ. Инээх гэсэн боловч Хасар хараагүй тул модыг замын захад тавив.
— Мод явдаггүй, — гэв Хасар.
Зэр дахин үг нэмсэнгүй. Халбагаа хажуу тийш тавьж, энэ удаа хоёр гараараа шавар тэмтэрч эхлэв.
Хуурай эсгийн дэргэд Юсуф тоолж байлаа. Тэр жижиг зүйл бүрийг нэрлэж хэлсэнгүй. Зүүгээ эвэр савны цуурсан амны дэргэд нэг эгнээ болгон хатгаж, ороомог сур бүрийг алгандаа тавин уртыг нь эрхий хуруу, тохойгоороо үзнэ. Арьсан уутны зангилааг тайлахгүйгээр жинг нь хоёр гартаа ээлжлэн барьж, хөнгөн санагдсан нэгийг тусад нь тавив. Том боодол бүрийн уяан дээрх өөр өөр зангилааг тэмтэрч, ирэхэд нь тоолсон урт залуугаар нэг нэг давтуулжээ.
Юсуфын хажууд Хасарын хэрчлээст саваа хэвтэнэ. Хасар түүн дээр шинэ зураас татаагүй байлаа. Эвдэрсэн зүү, норсон бөс, тасарсан уяаны алиныг нь нэг хэрчлээсээр төлөөлөхөө мэдэхгүй байв.
Юсуф түүний савааг авч, урьд нь уясан нарийн сурны тасархайг танилаа. Тэгээд норсон бөсний захыг хоёр хуруугаар хэмжиж, савааны нэг нүхэнд шавар болсон хөх утас уяв. Эвэр савны цуурсан амыг заагаад модны хажуугийн хуучин жижиг оромд зүүний хугарсан үзүүр хавчууллаа. Эцэст нь давхар халаасны тасарсан утаснаас өчүүхэн хэсгийг аваад савааны доод үзүүрт хоёр удаа ороов.
Хасар савааг буцааж авахад Юсуф гараа тавьсангүй.
— Эд олдохгүй бол энэ үлдэнэ, — гэв.
— Үлдэнэ.
Юсуф тэр үед л савааг суллав. Хасар өрийг өөрөө зурж дуусаагүй ч Юсуф өөрийнхөө хохирлыг түүн дээр баримт болгож үлдээжээ.
Бадай урлангийн саравчин дор Юсуфын тэрэгний баруун дугуйг сугалж, тахир хавчаарын хажуу дахь сурыг ахин норгож байлаа. Уруу татагдахдаа гогцоо хавчаарыг хагас хуруу хөдөлгөсөн тул хуучин ан цавын ам дахин бараантаж, арчсан тос гадагш шүүрчээ. Тэнхлэг бүтэн боловч Юсуф өнөө шөнө замд гарахгүй болсон байв.
— Өлзийн саравчид ачаагаа оруулна, — гэж Юсуф хэллээ. — Энд бороонд үлдээхгүй.
Зэр босож, шаварт шигдсэн өвдгөө хоёр алгаараа дарж тэнийлгэв.
— Би хүн олъё.
Юсуф түүнийг тогтож харав.
— Хэдэн хүн?
Зэр хариулахаасаа өмнө боодлуудыг тооллоо.
— Дөрөв. Хоёрыг нь би өөрөө олно. Хоёрыг нь Өлзийгээс асууна.
Юсуф толгой дохив. Энэ удаа Зэр арван хүний ажил амласангүй.
Хасар модон улнуудаа аваад урлангийн саравчин дор очив. Мурийсан гогцоог хутгаар огтлох гэж байснаа больж, зангилааг нь тайллаа. Шинэ сур шаварт норсон тул урт нь хуучнаасаа бараг бүтэн хуруу илүү болжээ. Бадайн хэлснийг мэдэхэд туршилт хэрэггүй байсныг Хасар одоо алгаараа хэмжиж байв.
Зургаадай шаврын мөрнөөс юу ч олоогүй. Тэр саравчны хажууд өнхөрсөн нэг сул дугуйг босгож, тэнхлэггүй голд нь богино мод шургуулан барилаа. Дугуйн араас мурийсан улыг тавьж, хуучин гогцоог нь өнөөх модны үзүүрт шууд уяв.
— Хасар аа.
Хасар харсангүй.
Зургаадай дугуйг намхан шавар ирмэгээр өнхрүүлэв. Улыг шулуун араас нь татахад мод мөөрөн доогуур орж, дугуй дээр нь гараад хагас тохой чирэгдэв. Дугуй хажуу тийш эргэсэнгүй.
Дараа нь Зургаадай гогцоог модны гол руу шилжүүлж, ташуу татлаа. Ул урагшлахдаа ирмэгээрээ эргэж, дугуй түүнийг гадуур нь түлхэн өнгөрөв.
Хасар сая толгой өргөв.
Зургаадай дугуйг буцаан босгож, хоёр дахь удаагаа өнхрүүлэхдээ:
— Баруун уяа ингэж татагдаж байгааг тэрэг хөдлөхөөс өмнө харсан, — гэв.
Дугуй өнөөх улыг дахин гадуур нь түлхэв.
— Хэзээ хэлсэн бэ? — гэж Хасар асуулаа.
— Шаварт орсны дараа.
— Яагаад?
Зургаадай дугуйг гараараа тогтоов.
— Хэлээгүй өнгөрсөн.
Хасар түүний нүүрийг хэсэг харлаа. Зургаадай “чи өөрөө харсан байх” гэж нэмсэнгүй. Тахир хавчаар замд нь байсан, хүн олон байсан гэж ч хэлсэнгүй.
— Дахиад өнхрүүл, — гэв Хасар.
Энэ удаа тэр өөрөө гогцооны үзүүрийг тэнхлэг дуурайлган шургуулсан модны гадна талд барилаа. Зургаадай дугуйг түлхэхэд ул мөөрөн доор бүтэн орж, шавар дээгүүр намхан чахрах чимээ гарган чирэгдэв.
— Татлагыг арал доогуур нийлүүлэхгүй, — гэж Хасар хэллээ. — Хоёр улыг өөр өөр тийш нь татахгүй. Дугуй бүрийнхийг дугуйнх нь хажууд богино барина.
Тэр хоёр дахь улыг авч, сул дугуйн нөгөө талд тавих гэж байснаа орхив. Нэг дугуй, нэг модноос цааш батлах юм байгаагүй.
— Тэгээд хоёуланг нь хэн зэрэг татах вэ? — гэж Зэр саравчинд боодол оруулчихаад ирэхдээ асуулаа.
Хасар хариулсангүй. Тэр асуудал хэвээрээ байлаа.
Юсуф хуурай эсгийн захыг өргөж, үлдсэн зүйлсээ нэг нэгээр нь саравч руу зөөж эхлэв. Орох бүрдээ хэний гарт юу байгааг харж, гарсныхаа дараа өөрийн зангилааг ахин тэмтэрнэ. Хөх утас, хугарсан зүүний үзүүр, давхар халаасны утас Хасарын саваанд үлджээ.
Бадай зассан тэнхлэгийн доогуур алгаа нэг гүйлгээд:
— Галд хийх модоо тусад нь тавь, — гэв.
Хасар хоёр ул руу харав. Нэгийнх нь урд ирмэг гулсаж мурийсан, нөгөөгийн доод нүүр бүтнээрээ элэгдэж, шавар модны ширхэгт нь харлан шингэсэн байлаа. Тэр ажиллаагүй цэвэрхэн улыг түлээний овоонд тавив.
Зангилаатай, халтар, хамгийн муухай модыг урлангийн дотор оруулж, тэнхлэгийн дэргэд хажуугаар нь хэвтүүллээ.