1206 оны зун.
Зэр хаалган доор хавчуулагдсан чигээрээ үнэ тохирч байлаа.
— Нэг гүү, гурван хонь. Одоо үүнийг над дээрээс аваадах.
— Чи түрүүн хоёр хонь гэсэн, — гэж хаалганы цаанаас эмгэн хэлэв.
— Тэр үед амьсгал авч болж байсан юм.
Хасар өргөхөөсөө урьтаж доод буланг шинжив. Хаалганы хүрээ тэрэгний мөөрөнд тээглэсэн тул шууд татвал Зэрийн өвдөг рүү эргэхээр байв. Тэр гараа татаад, хүмүүсийн гутал дундаас хоёр чулуун ивүүр эрлээ.
— Яасан удаан юм бэ!
— Чамайг хоёр хөлтэй хүргэх гэж байна.
Зургаадай тэрэгний арал дээр нэг хөлөө тавьж, хүрээний дээд хөндлийг өөр лүүгээ татав. Хасар доороос нь чулуу ивж өглөө. Зэр мөрөө суллан сугарч гараад элгэн дээрээ нэг эргэж, өвсөн дээр хэвтэв. Тэр гүнзгий амьсгаа авч байснаа:
— Гурван хонь, — гэж давтан хэллээ.
Өлзий эмгэн түүнийг тоосонгүй. Хаалганыхаа буланг алгаараа арчиж, шинээр гарсан сэвийг хумсаар тэмтрэв.
Ойр хавийн гэрүүдийн цагаан эсгийд үдийн нар гялбаж, уяаны морьд ялаа үргээн сүүлээ хөдөлгөнө. Голын захын тэгшхэн бууцанд айлууд зуны шинэхэн сүүгээ бүлж, унь хана засаж, дэлсэн ширээ хатааж байлаа. Хоёр хүүхэд Зэрийн хэвтэж байгааг хараад нэг нь нөгөөгөө өргөх гэж оролдож, хамт ойчив. Хоёул инээлдэв.
Зургаадай тэдний инээдийг сонсоод тэрэгнээс буулаа.
Тэр энд ирээд гурав хоножээ. Өчигдөр өглөө Зэр түүнийг айлаар дагуулан явж, хаана ч орсон «Бороо ирчихсэн» гэж зарласан. Зарим хүн инээмсэглэн зай гаргаж өгч, зарим нь «Зэв үү?» гэж асуугаад босож байв. Босох бүрд нь тэр өөрийгөө хоймор эзэлчихсэн юм шиг эвгүйцэж, үүдэнд суудаг хуучин газраа олохгүй өнгөрчээ.
Харин өнөөдөр Зэр түүнийг хаалга өргүүлэхээр дуудсан нь дээр байлаа.
— Будаг нь халцарчихлаа, — гэж Өлзий хэлэв.
— Минийх ч гэсэн, — гээд Зэр тохойныхоо шалбархайг үзүүллээ.
Хаалга хар хүрэн модтой, дунд нь нэгэн цагт улаан байсан бүдэг зурвастай байв. Хоёр талын босгон дээр өөх, алганы хөлс шингэж гялтайжээ. Нугас нь гүн дуугарна. Хасар дахин хөдөлгөж үзсэнээ:
— Үүнийг хүрээтэй нь авч явах уу?
— Үүд гэж хэлсэн. Самбар гээгүй.
Зэр өндийн сууж, хоёр найзаа ээлжлэн харлаа. Түүний нүүрэнд багадаа бусдын айргийг ууж дуусаад хоосон хөхүүрийг хэн буцааж өгөхийг боддог байсан тэр төрх буусан байв.
— За, та хоёрт ажлаа тайлбарлая.
— Чи бид хоёрт биш, надад тайлбарлаж байна, — гэж Хасар хэлэв. — Бороо чиний аманд ороод өргөчихлөө.
Ажил энгийн ажээ. Өлзий охиныхоо зусланд очно. Хаалгаа, хувцас хунар, хоёр боодол эсгий, жижиг авдар, сав суулгаа авч явна. Хоёр шар, тэрэг нь бэлэн. Өөрөө шарынхаа занг мэдэх ч уруудах газар хаалгаа дараад сууж байж чадахгүй. Замыг мэддэг, хүчтэй гурван залуу хэрэгтэй гэнэ.
— Хаана байгаа юм? — гэж Зургаадай асуув.
— Цагаан тохойд. Эндээс зургаан хоног.
Хасар эмгэний амнаас тоо гармагц толгойгоо өргөв.
— Хэзээ явж үзсэн зургаан хоног вэ?
— Явдаг хүн явж л хүрдэг газар.
— Шартай юу, морьтой юу?
— Чиний насанд би явган ч хүрнэ.
— Тэгэхээр одоо найм.
Зэр инээдээ залгив. Өлзий түүнийг харснаа:
— Чи энэ хоёроо дуугүй байлгана гэж байсан биз дээ?
— Замд бол дуугүй болдог. Ялангуяа өгсүүр газар.
Зургаадай хаалганы ар талыг ажиглав. Модны цайвархан хэсэгт хэд хэдэн босоо зураас байлаа. Доод нь сөөм хэрийн зайтай, дээдэх нь хол хол. Хүүхдийн өндөр тэмдэглэсэн бололтой. Хамгийн дээд зураасын хажууд хутганы үзүүрээр ухсан жижигхэн хонхор байв.
— Охиных тань гэр хаалгагүй байгаа юм уу?
Өлзий хариу өгөхийн өмнө хаалганы ар руу тойрч очив. Зургаадай зам тавьж өглөө.
— Хаалгатай. Энэ бол эцгийнх нь хийсэн хаалга.
Тэр зурааснууд дээр алгаа тавиад, дараа нь тэрэгний ёроолд орхисон бүтээлгээ татаж авав.
Зэр босож, өвдгөө гөвлөө.
— Хөлс нь нэг хээр гүү, гурван хонь. Гүү нь охиных нь адуунд бий. Ирэхдээ хөтлөөд ирнэ. Гурван хонь бол замын хөлс. Гүүг гурав дундаа эзэмшинэ.
— Гүүг гурав дундаа яаж унах юм? — гэж Хасар асуув.
— Унахгүй. Унагалуулна.
— Тэгээд унагыг нь?
— Ээлжилнэ.
— Эхнийхийг чи авах биз.
— Би санаа гаргасан.
Зургаадай тэднийг хэрэлдэж эхлэхийг хүлээн, тэрэгний уяаг шалгав. Дээш нь босгож ачсан хаалга салхинд дахин савлахаар байлаа. Тэр сурын үзүүрийг авдар доогуур оруулж, хүрээний хоёр талыг тусад нь дарууллаа.
— Би гүү авахгүй, — гэв.
Зэр түүн рүү эргэлээ.
— Чи авахгүй байсан ч явна биз дээ?
— Та хоёрт хаалга өргөх хүн хэрэгтэй юм байна.
— Тийм, — гэж Хасар шууд хэлэв.
Зэр харин инээмсэглэсэнгүй. Түүний харц түр зуур Зургаадайн нумын гэр, хажууд нь уясан цэргийн эмээл дээр тогтов.
— Буцах гэж яараагүй бол зургаахан хоног шүү дээ.
Зургаадай эндээс зүүн өмнө тийш хоёр өдрийн зайд өөрийн хүмүүсээ орхисон. Зуны нүүдэл дуусахаас урьтаж тэдэнтэй нийлнэ гэж хэлсэн нь үнэн. Гэвч тэр хугацаа хүртэл хэдэн өдөр байгааг өчигдөр хоёр удаа тоолсноо одоо санав. Дахиад тоолбол явж амжих шалтгаанаас илүү үлдэх шалтаг хайж байгаа нь мэдэгдэх байлаа.
— Явъя, — гэж тэр хэлэв.
Зэр тэр даруй хаалганы нөгөө талыг өргөх гэж тонгойв.
— Эхлээд бодъё, — гээд Хасар мөрнөөс нь барилаа.
— Сая ярьж дууслаа биз дээ?
— Энэ удаа өргөхөө.
Өлзий тэдний маргааныг сонсон сав суулгаа хурааж эхлэв. Шинэ сав шиг алчуураар арчсан жижиг тогоо, хөхүүр, арьсан ууттай хатаасан ээзгий, хонины далны ясанд ороосон оёдлын зүү. Авдрынхаа ёроолд эвхсэн ногоон торгон дээлээ тавьж, дээр нь өдөр тутмын бор дээлээ дарлаа. Гэрийн хананд тулгасан таягийг эцэст нь авав.
Орой болохоос өмнө тэд хаалгаа тэрэгний голд хэвтүүлж, боодлуудаар доороос нь түшүүлэн, Өлзийн суух зайг урд нь гаргаж дууслаа. Өлзий сууж үзээд хөл нь унжихгүй байгааг сайшаасан шинжгүй толгой дохив.
— Маргааш үүрээр, — гэв.
— Шаруудыг амраая. Нар гарахад хөдөлнө, — гэж Хасар хэлэв.
— Үүрээр босдоггүй хүн мөн ч олон тайлбартай байх юм.
Тэр бууж явахдаа Зургаадайн бугуйг атгалаа. Гар нь жижиг боловч атгалт нь чанга байв.
— Замд хаалгыг минь битгий хугалаарай.
Зургаадай амласнаа толгой дохив. Өлзий гараа тавилаа.
Зэр аль хэдийн гүүний эхний унаганд нэр өгч байв. Хасар түүнийг сонсохгүй дүр үзүүлэн дугуйн голд тос чихнэ. Буудалд буцаж ирснээс хойш анх удаа Зургаадай нумынхаа оосрыг мөрнөөс мулталж, хоёр нөхрийнхөө дэргэд тавив.