Дэлгэрийн шинэ гэрийн үүдний хэмжээг Өлзий өөрөө барьж өгч байлаа.
Нэмэх нэг үзүүрийг нь газарт тогтоож, нөгөөг нь тэнцүүлэн өргөв. Эмгэн мод гулсахад гараа чангалж, хажуудаа суух Идэрийг зайлууллаа. Хүү нугасны төмрүүдийг нэг нэгээр нь тоолж, жижиг хадааснуудыг аяганд хийж байв.
— Энэ хуучин хаалганых мөн үү? — гэж Идэр асуув.
Өлзий толгой дохилоо.
— Тэгвэл хаалга маань хуучин уу, шинэ үү?
Нэмэх хэмжээгээ шалгаад:
— Чи онгойлгож чадвал чинийх, — гэв.
Идэр түрүүлж бариулаас нь зуурах гэсэнд гурвуулаа зэрэг болиулав.
Үер буугаад дөрөв хоножээ. Гол дахин цайрч эхэлсэн ч хуучин баруун зам бүтэн болсонгүй. Айлынхан цаад өндөр дэнжид зусах газраа түр тохирч, усанд ойр биш ч өдөр бүр хүрч болох газарт гэрүүдээ буулгав. Хэдэн тэрэгний дугуйг засах, алдагдсан мал хайх, норсон эсгий дэлгэх ажил үргэлжилж байлаа.
Нэмэх хуучин тохойд үлдээсэн савнуудынхаа ихэнхийг алдсан. Хасар багажаа тавьсан хаданд буцаж очоход авдар нь хэвээр байсан ч ёроол руу нь ус нэвчиж, мод нь хөөжээ. Хоёул авдрыг тэр чигт нь чирч авчрахын оронд доторхыг нь нэг нэгээр нь гаргасан юм. Нэмэх шавар, зэвэнд дарагдсан төмрүүдийг хараад:
— Эхлээд хатаая, — гэв.
Хасар мөн толгой дохижээ. Юм бүрийг одоо засах гэж яараагүй.
Өлзийн хаалганы үлдсэн хоёр өргөн банз ачаатай хамт ирсэн байлаа. Нэгийг нь Нэмэх хүүхдийн тоглоом, жижиг сав тавих намхан тавцан болгов. Нөгөө дээр нь Дэлгэр ноос ялгаж, утас ороохоор шийджээ. Өндөр хэмжсэн зурааснууд хажуугийн ирмэг дээр үлдсэн байв.
Өлзий тэр банзыг гэрийн хойморт тавихыг хүссэн ч охиныхоо ноос дэвсэж эхлэхийг хараад хэлсэнгүй. Харин банзны өргөс босож буй хэсгийг Нэмэхт үзүүлэв. Тэр хутгаар тэгшилж өглөө.
Тэр орой Өлзий авдрынхаа ёроолоос ногоон торгон дээлээ гаргав. Аяны эхэнд цэвэрхэн эвхэж тавьсан хэвээр, зөвхөн захын доторлогоо нь чийгийн үнэр авсан байлаа. Тэр дээлээ сэгсэрч, өдөржин салхинд дэлгэсэн эсгийн дээр тавив.
Сондорыг дуудаж ирүүлээд:
— Үүнийг солиулах хэрэгтэй байна, — гэв.
Сондор торгоны эдэлгээг хараад, ханцуйны ирмэг, захыг нь шалгалаа.
— Ямар юм авах вэ?
— Энэ гурвын хөлс. Миний өгч чадах юм энэ байна.
Зэр дэргэд нь суугаа байв. Тэр дээл рүү хараад ам нээв. Сондор түрүүлж:
— Нэг гүүний үнэд хүрэхгүй байж болно. Үнэ хэлэх хүнийг олж ирье, — гэв.
Өлзий толгой дохилоо.
— Тэрийг мэдэж байна.
Хасар дээлний ханцуйг гараараа илэв. Тэр ийм хувцас авч өмсөхийг хэзээ ч бодож байгаагүй ч ийм хувцастай хүний хүүхэд багажаа эвдээд хөлсөө төлөхөд хүн яаж харьцдагийг мэднэ.
— Бидэнд замын хүнс, хоёр хонь, жаахан сайн сур байвал болно, — гэж хэлэв.
Зэр түүн рүү харлаа. Хасар мөн харц тулгав.
— Чиний хөлсийг хасаж байгаа юм биш. Хоёр хонийг чи бид хоёр тохирч хуваана. Сурыг ажилдаа хэрэглэнэ. Бороо гүүнээс хувь авахгүй гэсэн. Одоо өөрөө хэлэг.
Зургаадай модон аяганы ёроолыг хумсаараа тэмтрэн сууж байлаа.
— Сурыг гурав дундаа байлга. Би буцаад юм эвдэж ирнэ, — гэв.
Зэр инээмсэглэж, толгой дохилоо.
Сондор хэд хоногийн дотор солих хүн олсон. Дээлний үнэ хөлснөөс нь арай илүү гарч, үлдсэнээр нь Өлзий бор дээлдээ доторлох нимгэн даавуу авав. Дэлгэр түүнийг өөрийн хувцсаа үрдэг хүн гэж загнасангүй. Харин доторлогоог нь хамт хайчилж өгчээ.
Шинэ гэрийн үүд босохын өмнөхөн эх, охин хоёр сав суулгаа байрлуулж байв. Өлзий галын зүүн талд хуучин савыг нь тавьж, дараа нь аваад Дэлгэр рүү харлаа.
— Энийг хаана тавих вэ?
Дэлгэр гараараа заалаа. Өлзий тэнд нь тавив.
Хэсэг чимээгүй ажилласны дараа Өлзий:
— Чи буруу хүнтэй суусан гэж хэлэхээр ирсэн юм, — гэв.
Дэлгэр барьж байсан савныхаа амсрыг алчуураар арчаад тавив.
— Одоо ч тэгж бодож байгаа юу?
Өлзий гадаа Нэмэхийн алх цохих дууг сонсов. Идэр эцгийнхээ цохилтыг жижиг модоор дуурайж байлаа.
— Үгүй. Гэхдээ би тэгж хэлэхэд чинь чи намайг шууд уучлахгүй байх.
Дэлгэр суув. Тэр эхийнхээ нүүрийг удаан харжээ.
— Аавыг өнгөрөхөд та намайг ирээгүй юм шиг болгосон. Би тэнд байсан, ээж ээ.
Өлзий толгой дохив.
— Байсан.
— Тэрийг л та хэлэх хэрэгтэй байсан.
Өлзий хоёр гараа өвөр дээрээ нийлүүллээ. Охиноо тэврэх гэж шууд ухасхийсэнгүй. Дэлгэр ч мөн дэргэд нь очоогүй. Хоёул хэсэг сууж, гадаах алхны чимээг сонсов.
— Намар танайд очиж болно, — гэж Дэлгэр хэлэв. — Идэр эцгийн минь бууцыг үзэг. Гэхдээ бид гэрээ энд босгоно.
— Тэг, — гэж Өлзий хэллээ.
Тэр үг амнаас нь гарсан хойно эмгэн яагаад тийм удаан хэлж чаддаггүй байснаа тайлбарласангүй. Дээлнийхээ хормойд наалдсан утсыг салгаж, оёдлын уутандаа хийв.
Гадаа Хасар Борчтой салын засварын тухай ярьж байлаа. Шинэ хөндөл тэссэн ч хуучин олс, тавцангийн бусад модыг солих хэрэгтэй. Үерийн дараа гармаар явах хүн олширно. Хасар зуны эцэс хүртэл энд ажиллаж, Нэмэхтэй хамт тэрэг засахаар шийджээ. Хөлс нь нүдэн дээр байгаа ажил, хүмүүсийн өмнө хэлсэн тодорхой тооцоо байх ёстой гэж тэр шаардав.
Борч зөвшөөрөөд:
— Чи өөрийнхөө хөлсийг их удаан ярьдаг юм байна, — гэв.
— Анхныхаа ажил дээр хурдан ярьсан.
Зэр тэдний дэргэд ирж суулаа. Сондор удахгүй зүүн тийш дахин явах аж. Тэр ачааг нь хөтөлж өгөх, замын айлуудтай хэл тохирох ажил хийж болно гэж ярьжээ. Гэхдээ Зэрийн гар эдгэтэл түүнийг авч явахгүй гэсэн байв.
— Морь унаж чадна, — гэж Зэр эсэргүүцэв.
— Унаж чадна. Буухдаа бид чамайг дахиад өргөнө, — гэж Хасар хэллээ.
Зэр маргасангүй. Тэр Сондороор эцэгтээ үг хүргүүлэхээр болов. Гэртээ ирэхдээ хоосон гартай, бага зэрэг өртэй ирнэ. Өр нь хэнийх, юуных болохыг өөрөө тайлбарлана гэж хэлүүлнэ гэнэ.
Зургаадай маргааш өглөө Урутайн хүмүүстэй хамт хөдөлнө. Өөрийнх нь хүрээ аль хэдийн зусландаа бууж, түүнийг буцах замд нь угтах хоёр хүн илгээсэн байлаа. Зэр түүнийг ганцаараа явахгүй гэдгийг сонсоод санаа амарчээ.
Тэр орой гурвуулаа шинэ үүдний дэргэд суув. Хасар нугасны толгойг засаж, Зэр зүүн гараараа модон аяга эргүүлнэ. Зургаадай ирэхдээ хөтөлж ирсэн хээр мориныхоо хазаарын сурыг сольж байлаа.
— Дараагийн удаа зургаан хоногийн ажил авч болохгүй, — гэж Зэр хэлэв.
— Хэдэн хоногийнхийг авах юм? — гэж Хасар асуув.
— Эхлээд замыг нь үзнэ.
Хасар түүн рүү хараад, толгой дохилоо.
Зургаадай шинэ сурыг шүдээрээ тэгшилж таслаад хазаарт нь хийв. Дотор Дэлгэр Идэрийг унтуулж байлаа. Өлзий хажуугаас нь хүүд нэгэн дууны эхний мөрийг хэлж өгөхөд Дэлгэр аялгууг нь залган аялав.
Зэр аягаа өвдгөндөө тогтоож, гараа дээлнийхээ дотор дулаан байлгав. Хасар багажаа цуглууллаа. Гурвуулаа дуу дуусах хүртэл босоогүй.