Салын өмнө гурван тэрэг хүлээж байв. Эхнийх нь үр тариатай, хоёр дахь дээр хоёр хүүхэд, өвчтэй эр хэвтэнэ. Гурав дахь нь хоосон харагдавч эзэн нь сал дээр гаргачихаад буцааж авч ирэхгүй бол цаад эрэгт буусан хадмынхаа гэрийг нүүлгэж чадахгүй гэж тайлбарлаж байлаа.
Сал голын цаад эргээс аажуухан дөхөв. Нойтон тавцан дээрх нэг тэрэгний дугуйг сур, ивүүрээр бэхэлсэн бөгөөд дөрвөн эрэгтэй олс татаж, голын урсгалд хажуугаа хэт өгөхгүйг хичээнэ. Түүний цаана, өндөр дэнж дээр Таргиныхны гэр, мод хураасан талбай, адууны жижигхэн хашаа харагдана. Салны хоёр үзүүрт бэхэлсэн олсыг хоёр эргээс залдаг ажээ. Усан дээрх гуалингууд хөдөлгөөн бүрд өөр өөр дуу гаргана.
Хасар үүнийг хараад мориноосоо буулаа.
— Хүнтэй нь гаргахгүй. Эхлээд ачаагаа хөнгөлнө, — гэж тэр хэлэв.
— Манайх чамгүйгээр гарч ирсэн, — гэж эрэг дээр зогсох бүдүүн хүзүүтэй хүн дуугарав.
Тэр ширүүн бус, залхсан өнгөөр хэлсэн юм. Гар нь нойтон, бугуйн арьс нь олсонд үрэгдэн гүн бараантаж хатуурчээ. Хасар түүний гарыг нэг хараад дуугүй болов.
Өлзий тэргэн дээр өндийн суулаа.
— Таргин мөн үү?
Бүдүүн хүзүүтэй хүн эмгэнийг удаан ажиглав.
— Өлзий эгч үү? Та энд юу хийж явна?
— Охин дээрээ очно.
Таргин хаалгыг хараад хацрынхаа дотор талыг хэлээрээ түлхэв. Өлзийд тэр хөдөлгөөн таалагдсангүй.
— Хаалгатайгаа, — гэж нэмж хэллээ.
— Харж байна.
Зэр урдуур нь орж, ажил, ачаа, хөлсөө ярьж эхлэв. Таргин сонсож байхдаа ирсэн салын ивүүрийг шалгаж, хүний мөрөн дээр байсан олсыг буулгаж өглөө. Дараа нь гараа арчаад:
— Нэг хонь. Шаруудаа тусад нь гатлуулна. Ачаагаа буулгаж ачихад өөрсдөө тусал, — гэв.
— Нэг хониор хүн гатлах уу, гэр гатлах уу? — гэж Өлзий асуув.
— Өнөөдөр гэр гаталж байна.
Эхний тэрэгний эзэн тэдэн рүү эргэв.
— Надаас хоёр гэсэн.
— Чиний шуудай норвол намайг буруутгах хүн хоёр хониноос олон, — гэж Таргин хэллээ.
Зэр тэдний хооронд орж инээмсэглэв.
— Манайд замдаа өгөх хонь байхгүй. Цагаан тохойгоос буцахдаа өгье. Бороо бидэнтэй яваа.
Таргин ойлгосонгүй. Зэр Зургаадайн зүг эрүүгээрээ заав.
— Зэв.
Өмнө нь шуудайны талаар хэрэлдэж байсан хүн ам нээсэн чигээрээ дуугүй болов. Таргин нүдээ онийлгон харснаа Зургаадайн дэргэд ирлээ. Нумын гэрийг нь шинжсэнгүй. Нүүрийг нь харав.
— Нээрэн мөн байна. Би чамайг хаврын цуглаан дээр харсан.
Зургаадай толгой дохилоо.
— Өлзий гуайг хүргэж явна.
— Танай ажил юм уу?
Тэр «танай» гэдгийг хэлэхдээ цэргийн хүрээг хэлж байлаа. Зургаадай үгүй гэж хэлэх зуур Зэр:
— Нэг их удахгүй. Гатлаад л явна, — гэв.
Таргин эргийн эрчүүддээ гараа дохилоо.
— Энэ тэргийг эхлээд оруул. Хөлс хэрэггүй.
Зургаадай:
— Өмнөх тэргийг гарга, — гэж хэлэв.
— Тэр нь эхлээд ачаагаа буулгана. Танайх одоо бэлэн байна. Ус өдөр өнгөрөх тусам нэмэгдэж байна шүү.
Өлзий нэгэнт буучихжээ. Хасар хүрээний дор бэхэлсэн хоёр сурыг суллаж, сал дээр тавих жинг багасгахын тулд авдар буулгав. Зэр шаруудын хөтөлгөөг аваад явчихлаа. Зургаадай хүлээж буй айлын тэргэн дээрх өвчтэй хүнийг харав. Тэр бүтээлгийнхээ дор нүдээ нээж, тэдний хөдөлгөөнийг ажиглаж байлаа.
— Энийг эхэлж гаргая, — гэж Зургаадай дахин хэлэв.
Таргин дургүйцсэн ч тэрэгний эзнийг дуудав. Хүүхдүүд эхлээд буув. Өвчтэй эрийг Зэр, Зургаадай хоёр түшиж сал дээр гаргалаа. Хасар нэг ивүүрийн дорх ялзарсан модыг солиулав. Таргин түүний заасан газрыг шалгаад энэ удаа маргасангүй.
Сал хөдөлж, Өлзийн ачаа дараагийн удаад үлдлээ.
Сондор энэ бүхний турш дуугүй байв. Сал буцаж ирэхийг хүлээх зуур тэр Таргиныг захад дуудаж, хоёр мориныхоо тухай асуулаа.
— Хул гүү цаана байгаа юу?
— Ахтай чинь ярьсан.
— Ах явж чадаагүй. Би ярьж байна.
— Хаврын тусыг мартдаггүй айл гэж бодсон юм.
— Тусыг чинь төлсөн. Хоёр боодол эсгий, хонь өгсөн. Гүүгээ буцааж авна гэж тохирсон.
Таргин хүзүүгээ хөдөлгөн, олс татаж буй хүн рүү харлаа.
— Үүнийг эрэг дээр зогсоод ярихгүй.
— Би голын дунд ч ярихгүй.
Зэр тэдний зүг алхахад Сондор гараа ялимгүй өргөж зогсоов. Таргин үүнийг ажиглаад:
— Цагаан тохойд ажлаа дуусга. Буцахад чинь ярья, — гэв.
Сондор хариу хэлсэнгүй. Хоёр морио хөтлөн салын дараалалд очлоо.
Өлзийн тэргийг гатлуулахад тэд хаалгаа тусад нь авч, тавцанд хэвтүүлэв. Өлзий хаалга дээр гишгэх гэсэн хүнийг тохойноос нь татаж буулгалаа. Гол дундаа ирэхэд сал доороосоо хүчтэй доргин, тэрэгний дугуй нэг хуруу хөдөлжээ. Хасар шүдээ зуун ивүүрээ дарлаа. Зургаадай тэргийг тогтоох гэж зүтгэсэнгүй; эсрэг талд очиж жинг нь тэнцүүлэв. Олс татаж байсан Таргин түүнтэй зэрэг хөдөлсөн байв.
Тэд цаад эрэгт буухад хэн ч онгирсонгүй. Дугуй бүрт наалдсан шаврыг цэвэрлэж, шаруудаа амрааж, ачаагаа буцааж ачихад бараг нэгэн цаг өнгөрөв.
— Манай нэр ажил хийдэг юм байна, — гэж Зэр Зургаадайд аяархан хэллээ.
Зургаадай түүн рүү харав.
— Аль нэр?
Зэр инээмсэглэж байснаа болиод, хаалганы сурыг татаад үзлээ.
Хөдлөхийн өмнө Таргин Зургаадайтай гар барив.
— Энд намайг мэдэхгүй хүн их болж. Та нар хааяа ирж байвал хэрэгтэй байна.
— Урутай ирнэ гэсэн.
Таргины атгалт ялимгүй чангарлаа.
— Ирэг. Харж үзэг. Энэ модыг ус өөрөө авчирч холбоогүй юм шүү.
Зам өгсөж, сал далд орохын өмнө Зургаадай эргэж харав. Үр тариатай тэрэг хэвээрээ хүлээж байлаа. Эзэн нь шуудайгаа өөрөө буулгаж, нэг бүрийг нь салын дэргэд зөөж эхэлсэн байв.
Түүний ард Сондор морио зогсоожээ. Бүсгүй цаад дэнжийн адууг хараад, баруун чих нь үзүүрээсээ сэтэрсэн хул гүүг заав.
— Тэр манайх.
Зургаадай харлаа. Хул гүү хашааны сул банзыг үнэрлэж, хамраараа түлхэв.
— Хавар тэд манай хоёр гүүг салын мод татуулахаар авсан. Эзэдтэй нь буцааж тохирно гэсэн. Одоо надаас ахиад юм нэхэж байна.
— Сая яагаад хэлээгүй юм?
Сондор түүн рүү харж, дараа нь Зэр, Өлзийн тэрэг рүү харав.
— Би хэлсэн.
Тэр мориндоо ташуур өгөлгүй хөтөлгөө сунган хөдөллөө. Зургаадай хул гүүг дахин нэг хараад араас нь явсан боловч тэр өдөр Сондорын дэргэд очсонгүй.