Зургаадай маргааныг эхлээд сонссонгүй. Өглөө хөвчилсөн нумаа эргийн чулуунд түшүүлж, өөрөө модны ажилд орсон байлаа.
Тэр шинэ буултын дээр Нэмэхтэй хамт гуалин тогтоож, доогуур нь шороог нь авч байсан юм. Хасар хөндлийн хоёр үзүүрийг тааруулахдаа тэднийг хөдөлгөхгүй барь гэжээ. Хөрөөний нарийн үртэс ханцуй дотор нь орж, бугуйг нь загатнуулж байлаа. Тэр гар сулрахаар гөвнө гэж бодсон ч доороос морь янцгаахад толгойгоо өргөв.
Шарга гүү хөтөлгөөндөө орооцолдон хажуу тийш эргэж байлаа. Зэр түүний хүзүү, ачаатай эмэгтэй хоёрын дунд оржээ. Нумтай залуу эр гүүний хөтөлгөөг чангалан татахад амьтан толгойгоо огцом өргөж, Зэрийн мөрийг шүргэв.
— Сулла! — гэж Сондор хашхирав.
Тэр дээрээс гүйж ирээд гүүний зүүн талд гарлаа. Зэр эрийн бугуйг атгаж, хөтөлгөөг нь суллуулах гэж оролдов. Өрсөлдөгч нь Зэрийг таньдаггүй, харин унахгүйн тулд өөрийн эрхгүй түүнээс зуурчээ. Хоёул хэдэн алхам холбирон салын нойтон ирмэгт хүрэв.
Зургаадай гуалингаа Нэмэхт шилжүүлж, чулуу түшүүлсэн нумаа аваад доош гүйв.
Таргин «тавь» гэж дуугарсан ч хэнд хэлсэн нь тодорхой байсангүй. Нумтай эр Зэрийг мөрөөрөө түлхэв. Зэр түүнийг хамт унагахгүй гэж таталгүй тавьсан бөгөөд өөрийн хөл доорх банз хөдөлснийг хэтэрхий орой мэдэрлээ. Түүний баруун хөл салын хоёр банзны завсар гишгэж, бие нь хажуу тийш эргэв.
Зэрийн мөр тавцангийн бүдүүн ирмэгт цохигдох дуу гарлаа.
Тэр орилсонгүй. Амьсгал нь тасарч, нэг гараараа босох гэсэн ч бие нь хазайв.
Сондор шарга гүүг салнаас холдуулж амжив. Ачаатай эмэгтэй хүүхдээ тэвэрч, ард нь хүмүүс зайлан ухарлаа. Харин нумтай эр газарт унасан Зэрийн хажууд сөхрөн, зэвсгээ мөрнөөсөө мулталжээ. Тэр Зургаадайн ирж явааг хараад царай нь цайв.
— Нумаа тавь, — гэж Зургаадай хэлэв.
Түүний дуу тэр өөрийнх нь бодсоноос намхан гарлаа. Залуу эр хариу өгсөнгүй. Хуруу нь хоромсгийн ам руу орлоо.
Таргин түүний нэрийг дуудаж, барьж байсан олсоо тавив. Гэвч тэр хооронд залуу эр сумаа гаргаж, хагас эргэсэн биеэрээ татаж эхэлжээ. Зэр хажууд нь хэвтэж, хөлөө хавчуулсан банзнаас салгаж чадахгүй байлаа.
Зургаадай хөлөө бат тавьж, сумаа хөвчинд хүргэв. Амьсгалаа гаргахдаа эргийн нойтон хайрга гутал доор нь хөдлөхийг мэдэрлээ. Залуу эрийн дээд биеийн ихэнхийг банз, хажуугийн хүн халхалж байлаа. Татаж буй гарынх нь дээд хэсэг л ил харагдав.
Сум гарч одов.
Нум нь ус руу унаж, залуу эр гараа цээжиндээ хавчин хойш суулаа. Түүний ханцуй дор бараан толбо хурдан томров. Зургаадай дахин сум аваагүй. Тэр гүйж очоод залуугийн зэвсгийн гэрийг холдуулж, Таргинд:
— Дарж барь, — гэж хэллээ.
Таргин ханцуйгаа урж, шархан дээр дарав. Тэр Зургаадайг харахдаа уурласан, айсан хоёр нь ялгарахгүй байлаа.
— Энэ миний дүүгийн хүү.
Зургаадай толгой дохисонгүй. Зэрийн дэргэд сөхөрлөө.
Зэр шүд зуун хэвтэж байв. Баруун мөрөө хөдөлгөх гэсэн болгонд хацар нь өөрийн эрхгүй таталдаж, нүд нь нулимсаар дүүрнэ. Зургаадай гарнаас нь барих гэхэд тэр зүүн гараараа хурууг нь атгав.
— Мөр, — гэж Зэр арайхийн хэлэв.
— Босох хэрэггүй.
— Би босох гээгүй.
Хасар тэдэн дээр ирээд хөл хавчсан банзыг хөшиж салгалаа. Зэрийг босгох гэж шууд өргөсөнгүй. Борч, Нэмэх хоёрыг дуудаж, хавтгай эсгий авчруулан, биеийг нь аль болох хөдөлгөхгүйгээр дээр нь шилжүүлэв. Сондор гүүгээ хүний гарт өгөөд, Зэрийн толгойн доор өөрийнхөө эвхсэн дээлээ хийлээ.
Зэр түүнийг харж, инээх гэсэн боловч амьсгалаа авч чадсангүй.
— Чи дуугүй байж чаддаг юм байна, — гэж Сондор хэллээ.
Түүний дуу үл ялиг чичирч байв.
Зэр нүдээ анив. Зүүн гараараа дээлнийх нь захыг тавилгүй атгасан хэвээр байлаа.
Тэд Зэрийг энэ эргийн өндөр дэнжид, аль хэдийн нүүж ирсэн өвчтэй хүмүүсийн хажууд хүргэв. Хадангийн эхнэр олон удаа унаж бэртсэн хүнийг асарч байсан аж. Тэр Зэрийг үзээд, яг ямар яс гэмтсэнийг хэлж чадахгүйгээ шууд хэллээ. Гарыг нь тулж, биед нь ойрхон тогтоож, дулаан байлгав. Зэр нэг балга ус уугаад дахин хэвтэв.
Зургаадай түүний хажууд суухад Хасар ойр ирлээ.
— Би энд байна. Чи доошоо оч.
— Чиний мод...
— Нэмэх хийж байна. Би очиж үзнэ. Зэрийг ганцааранг нь үлдээхгүй.
Зургаадай явах гэсэнгүй. Хасар түүнтэй нэг түвшинд сөхөрч суув.
— Бороо. Доор хүүхдүүд хүлээж байгаа.
Зэр нүдээ нээгээд тэднийг харав.
— Намайг хүлээгээд байвал... улам удах нь, — гэв.
Тэр цааш ярих гэсэн ч Сондор аягыг нь аманд хүргэв.
Зургаадай бослоо. Нум нь гартаа хөвчилсөн чигээрээ байгааг тэр одоо л анзаарав. Хөвчийг нь суллаад ардаа үүрэв.
Доор Өлзийн хаалганы хоёр босгыг салгаж дуусжээ. Нэмэх хуучин нугасны хадаасыг аяганд хийж, төмрүүдийг нь даавуунд ороосон байв. Дэлгэр хаалганы өргөн самбарыг өөрийн шинэ хаалгатай зэрэгцүүлэн хэвтүүлээд, хэрэгтэй банзыг ялгаж өгнө. Өлзий түүний хажууд сууж, үртэс наалдсан алчуураар төмрүүдийг арчиж байлаа.
Зургаадай дэргэд нь очив.
— Зэр яаж байна? — гэж Дэлгэр асуув.
— Амьсгал нь гайгүй. Мөр нь гэмтсэн. Өнөөдөр ажиллахгүй.
Өлзий даавуугаа чангалж, жижигхэн боодол болгов.
— Энэ төмрийг чи авч яв. Намайг хаашаа тавьснаа мартчихвал хүн бүрийг загначих гээд байна.
Зургаадай боодлыг авав. Төмөр бүлээн байлаа.
Эрэг дээр Таргин дүүгийнхээ хүүгийн шархыг дарсан хэвээр сууж байв. Цус нэвтэрсэн даавууг өөр хүн нэмж өгчээ. Зургаадай ойртож очоод сөхөрлөө.
— Энийг ч бас хүнтэй хамт гаргана, — гэв.
Таргин түүний нумыг харлаа.
— Чи өөрөө харвасан.
— Тийм.
Тэр хоёр нэг хэсэг бие биеэ харав. Зургаадай өөрийгөө зөвтгөх үг нэмсэнгүй. Таргин харцаа буулгаж, залуугийн гарыг дээгүүр нь дахин түшлээ.
Борч тэдний дэргэд ирж:
— Хөндөл таарсан. Одоо татах хүн хэрэгтэй, — гэв.
Таргин босохдоо нэг өвдөг дээрээ гараа туллаа. Зургаадай түшиж босгох гэсэнгүй. Тэр өөрөө боссоны дараа хоёул голын зүг явлаа.
Хуучин хаалганы улаан будгийн нимгэн зурвас шинэ хөндлийн захад үлдсэн байв. Нэмэх түүнийг усанд далд орох тал руу нь эргүүлж тогтоолоо. Хасар дээрээс гүйж ирээд бэхэлгээг шалгав.
Тэр модыг алгаараа цохиж үзээд, Зургаадай руу харлаа.
— Одоо хүмүүсээ дуудаж болно.