Сондор хул гүүгээ дуудахад гүү хашааны цаанаас толгойгоо өргөв.
Тэр амьтныг өрөвдүүлэх гэж дуудаагүй. Чихний сэтэрхийг холоос харсан хоёр хөгшинд ойроос нь үзүүлэх, мөн баруун хойд хөлийн хуучин цагаан сорвийг нь шалгуулах гэсэн юм. Гүү хашлага дагаж хоёр алхам явснаа охиныг таньж, зогсонгоо намхан үүрсэв.
Шарга гүү хашааны захад идээшилж байлаа. Хоёр гүү туйлдаагүй ч өмнө нь ийм удаан хүнд тэрэг татаагүй нь хүзүүн дээрх үрэгдсэн үснээс харагдана.
— Хоёулаа мөн, — гэж Хадан хөгшин хэлэв.
Тэр урт сахлаа бүсэндээ хавчуулсан, мориноос буухдаа зүүн хөлөө гараараа түшиж гаргадаг хүн байлаа. Түүнтэй ирсэн Борч голын гарамд олон жил ажиллаж, Таргинтай хамт мод татаж явсан аж. Тэр хашааны баганыг хөлөөрөө хөдөлгөж үзээд:
— Үүнийг ингэж суулгавал усанд буцаад авна, — гэж хэлэв.
Таргин араас нь ирж:
— Өнөөдөр хашаа шалгуулах гэж дуудсангүй, — гэв.
Зэр Сондорын морийг барьж зогссон бөгөөд үг хэлэхгүй байх амлалтаа одоогоор сахиж байлаа. Зургаадай дэнжийн доор морио уяж, тэдэн дээр хүрч ирэв.
Сондор түүн рүү харсан боловч урдуур нь оруулах гэсэнгүй. Тэр Таргинд хоёр гүүг авсан өдрийг, хэзээ буцаахаар ярьсныг, дараа нь ах нь юу хүргэж өгснийг нэг нэгээр нь хэллээ. Хадан хоёр удаа толгой дохив. Борч цаад голын усны түвшнийг харж байснаа нэгэн үед:
— Хоёр боодол эсгийг би буулгасан. Гүүний хөлсийг дуусгаж байна гэж танай хүн хэлсэн, — гэв.
Таргин хавар салын мод бэлдэхэд тэднийхээс өөр айл туслаагүй, гүү байгаагүй бол энэ айлууд усанд хаагдах байсан гэж тайлбарлав. Ярьж байхдаа тэр цаад эрэгт авчирсан шинэ гуалингуудыг заалаа.
— Чи энэ модыг мэдэх үү, Борч? Хоёр хүн даруулсан. Нэгнийх нь хөл одоо хүртэл эдгээгүй. Сондорын ах тэр хүний оронд ирсэн үү?
— Ирэх ёстой гэж тохирсон бол ирнэ. Гүү буцаах тухай тохирсондоо нэмээд битгий хийгээд бай, — гэж Борч хэлэв.
Таргин хөгшний нүүрийг харснаа Зургаадайд хандав.
— Та нарын ажил ямар байдгийг би мэднэ. Адуу хэрэгтэй бол авна. Эр хүн хэрэгтэй бол дуудна. Би тэрийг чинь энд хийгээд буруутчихав уу?
Зургаадай шууд хариулсангүй. Тэр хул гүүний хүзүүг харж байлаа. Цэргийн хэрэгт авсан морьд, өөрт нь өгсөн эмээл, эзнийг нь огт асуулгүй сольсон хазаар санаанд нь орлоо. Таргиныг худлаа хэллээ гэхэд түүнд бэлэн үг байсангүй.
— Чи энэ хоёр гүүг миний нэрээр авсан уу? — гэж асуув.
— Тэр үед чамайг байгаагүй гэдгийг бүгд мэднэ.
— Тэгвэл надаар зөвтгөх хэрэггүй.
Таргин уруулаа жимийв.
Зургаадай Сондорт хандаж:
— Энэ хоёр чиний гүүг буцаана гэсэнд гэрчилж байна. Би чамайг гүүгээ авахыг шаардана. Өөр тооцоо байвал хүмүүсийн өмнө тусад нь ярь, — гэв.
— Шаардана гэнэ ээ? Чи энд хэдэн хүнтэй ирсэн юм?
Зэр толгойгоо өргөв. Зургаадай түүнийг харалгүй гараа доош хөдөлгөлөө.
— Үгийг минь хүнээр тоолох хэрэггүй. Урутай хүрч ирнэ. Түүнд хэлэх зүйл байвал бид чамтай хамт хүлээж болно.
Таргин эргэж гол руу харлаа. Усны захад нэгэн эр цуурсан тавцангийн банз сольж байв. Нөгөө нь нойтон олсоо мөрөн дээрээ үүрээд араас нь дээш гарч ирлээ.
— Салын хойд олсыг солиогүй байгаа. Өнөөдөр энэ гүүг тавиад явуулбал мод татах юмаа хэн өгөх юм?
Сондор хул гүүнийхээ дэлд хуруугаа хүргэв.
— Түр ажиллуулах морь ярьж болно. Миний гүүг минийх гэдгийг эхлээд хэл.
Таргин инээх гэсэн боловч хэн ч дагаж инээсэнгүй.
— Буцаана гэж хэлсэн. Би тийм муу хүн биш.
— Өнөөдөр өг, — гэж Сондор хэллээ.
Таргин хэсэг бодоод, шарга гүүний зүг дохив.
— Нэгийг нь ав. Хул нь маргааш хүртэл мод татна.
Сондор татгалзах гэж байсан ч Борч гараа өргөв.
— Маргааш үдэд би өөрөө авч гаргана. Тэгээд Урутай ирэхэд үлдсэнээ ярья.
— Маргааш үд, — гэж Сондор давтан хэлэв.
Таргин дургүйхэн толгой дохилоо. Зэр тэр хүртэл дуугараагүй бөгөөд хашааны үүд онгоймогц шарга гүүний хөтөлгөөг авлаа. Гүү гарч ирэхдээ толгойгоороо Зэрийн цээжийг мөргөв. Тэр ухарсан ч уяаг чангалсангүй.
— Чамайг таньж байна, — гэж Сондор хэлэв.
Зэр хажуугаасаа харлаа.
— Бид өмнө нь уулзаагүй.
— Тэгээд л шалгаж байгаа.
Тэд буцахдаа Зургаадай нэгэн хүүгээр Урутайд хэл хүргүүлэхээр болов. Борчийн ач хүү дээд гармын айлууд руу мал сураглахаар явах гэж байсан тул зам давхацжээ. Зургаадай түүнд хэлэх гурван зүйлээ удаан, тод хэллээ: Таргин хоёр гүүг буцааж өгөхөө амласан; нэг нь энд үлдсэн; салын олс муудаж, урсгал нэмэгдэж байна. Хүү өөрийн үгээр давтаж, ойлгосноо батлав.
Сондор гүүгээ хөтлөн түрүүлэв. Зэр араас нь явах гэсэн ч Зургаадай дуудав.
— Тэр өдөр чи миний нэрийг хэлсэн.
Зэр эргэж хараад, инээмсэглэл хайсан боловч олсонгүй.
— Би мэднэ.
— Би чамтай хамт гарсан. Таргин намайг өөрийг нь дэмжлээ гэж ойлгосон байна.
— Тэгвэл хэлчихье. Би л...
— Чи ганцаараа биш. Би үгээ дуусгаагүй. Тэгээд явсан.
Зэрийн гар дахь жолоо сулрав.
Зургаадай хашааны талд морьд хөтөлж буй хүмүүсийг харлаа.
— Намайг Бороо гэж дууд. Хэрэг гарахаар өөр болгочих хэрэггүй.
Зэр хэсэг дуугүй явснаа:
— Чи өөрөө ч бас хэрэг гарахаар өөр болчихдог, — гэв.
Зургаадай түүн рүү эргэлээ. Зэр энэ удаа харцаа буруулсангүй.
— Өчигдөр Идэр чамд өд үзүүлэхэд чи ямар байснаа мэдэхгүй. Сая Таргин хүн хэд байгааг асуухад дахиад л холдчихсон. Бид чамайг мэдэхгүй юм шиг.
Салны олс араас нь хяхтнан дуугарлаа. Зургаадай юу гэж хэлэхээ мэдэхгүй мориныхоо хүзүүг илэв.
— Би энд хүн авчрах гэж ирээгүй, — гэж эцэст нь хэлэв.
Зэр толгой дохилоо.
— Тэгвэл бидэнтэй хамт буцаарай.
Тэд Сондорыг гүйцэж очтол яриагүй. Хул гүү салын цаана үлдсэн бөгөөд шарга гүү түүний зүг нэг удаа үүрсээд, Сондорын хөтөлгөөг даган цааш алхлаа.