Зэр голын цаад эрэгт гарахдаа хэн нэгнийг инээлгэхгүй гэж шийджээ.
Салын тавцан нойтон, ирмэг нь усаар нэвт шүршинэ. Тэр ачаатай авдрын дэргэд зогсоод хөтөлгөөндөө атгасан сул сурыг бугуйндаа ороох гэж байснаа болиод тавилаа. Өчигдөр Сондор морь ороож уяхад урт сурыг хэзээ ч гараа бариултал чангалдаггүйг үзүүлсэн юм.
Таргин түүнийг эрэг дээр хүлээж байв.
— Зэв хаана байна?
— Нөгөө эрэгт ажиллаж байна. Би ярья гэж ирлээ.
— Чи түүний үгийг хэлэх үү?
— Өөрийнхөө үгийг хэлнэ.
Таргин хөмсгөө өргөв. Зэр ямар айлын хүүхэд болохоо хэлэхэд тэр шууд танилаа. Түүний эцэгтэй олон жилийн өмнө адуу наймаалцаж явсан гэнэ. Зэр үүнийг ашиглаж болохыг ойлгосон ч эцгийнхээ адууг дурдаагүй.
— Танай салын арын хөндөлд хуурай мод байна. Манай хоёр засаж өгнө. Нөгөө эргийн буултыг Борч, Нэмэх хоёр бэлдэж байгаа. Та салыг тийш татуулахад тусал. Дараа нь хүмүүсээ нэг нэгээр нь гаргая.
Таргин голыг харав.
— Буулт бэлдэж байна гэдэг чинь гаргаж болно гэсэн үг биш.
— Тэгээд л таныг очиж үз гэж байна.
— Миний тэргийг эхэлж гаргана.
— Танайх энэ өндөр эрэгт байгаа биз дээ.
Таргины нүүр чангарлаа.
— Сал бол манайх. Энийг би өдөр шөнөгүй татаж, энэ айлууд сүүгээ бүлж суухад мод бэлтгэсэн. Одоо тэдэнд хэрэг болохоор минийх биш болж байгаа юм уу?
Зэр шууд хариу хэлсэнгүй. Тэр Таргины гарыг харав. Олсонд үрэгдсэн арьс нь дахин задарчээ. Эхнэр нь гэрийн гадаа хоёр авдар боож, нэг охин нь сүүний сав барин хажууд зогсож байлаа.
— Танайхыг алдаж болохгүй гэж бодож байгааг ойлгож байна, — гэж Зэр хэлэв. — Гэхдээ бид ч бас өөрсдийнхөө юмыг авч үлдэх гэсэн юм. Сал чинь бүтэн байхад л болно. Түүнийг чинь засъя гэж байна.
Таргин хэсэг бодоод нэг болзол хэллээ. Зэр хамт явна. Засвар дуусах хүртэл сал дээр ажиллана. Хэрэв сал эвдэрвэл хийсэн шийдэл, хохирлыг хүмүүсийн өмнө өөрөө тайлбарлана. «Зэв тушаасан» гэж бултахгүй.
— Тэгье, — гэж Зэр хэлэв.
Тэр шууд хэлчихээд хэсэг амьсгаа авав.
— Мод нь таарах эсэхийг Хасар шалгана. Үүнд нь би өмнөөс нь ам өгөхгүй. Та эхлээд тийшээ гарч үз.
Таргин түүнийг дахин харлаа. Дараа нь эрэг дагуух хоёр хүнээ дуудав.
Салын өндөр буултыг шалгах нэрээр цааш гарахаас өмнө Зэр Сондорын хул гүүг асуулаа. Үд өнгөрчихсөн байв. Таргин эхлээд сонсоогүй дүр үзүүлээд, дахин асуухад ууртайгаар инээв.
— Өнөөдөр чи хэдэн айлын хэрэг хөтөлж байгаа юм?
— Гүүг үдэд өгнө гэж та өөрөө хэлсэн.
— Гүүгээ усанд тавьчхаад дараа нь намайг буруутгах уу?
— Би буруутгахгүй. Сондор өөрөө хөтөлнө.
Таргин хул гүүг энэ эрэгт түр байлгана гэж хэлээд, яриаг таслав. Зэр цааш маргахыг хүссэн ч сал аль хэдийн хөдлөхөөр болжээ. Тэр хашааны дэргэдэх хөтөлгөөг харсан чигээрээ тавцанд гарлаа.
Нөгөө эрэгт хүмүүс ажиллаж байлаа. Голын зүүн нугалааны дээрх хуучин буултын хайргыг цэвэрлэж, ирмэгийн зөөлөн хөрсийг авч, гуалин дэвсэн налуу гаргажээ. Нэмэх, Хасар хоёр Өлзийн хаалганы хүрээг буулгаж байв. Өлзий тэдний гарт ойрхон суусангүй. Дэлгэртэй хамт айлуудын хоолыг нэг дор цуглуулж, хүүхдүүдэд уулгах сүүг тусад нь тавьж байлаа.
Зэр тэднийг хараад бага зэрэг тайвширав. Хаалга байгаа газарт хүмүүс цуглаж, ажил бүтэж байв. Амласнаа биелүүлж болох мэт санагдлаа.
Салыг хуучин доод буултад хүргэсний дараа Таргин эрэгт гарч, шинэ налууг үзлээ. Усны зүг тонгойж, шилбэ хүрэх газарт модоор ёроолыг тэмтэрч, цаад эрэг дээрх бэхэлгээг тооцов. Тэр Борчтой маргалдсан ч яриа нь хүн биш, олс, налуу, усны эргэлтийн тухай байв.
— Болно, — гэж Таргин эцэст нь хэлэв. — Хойд олсыг дээш шилжүүлэх хэрэгтэй. Тавцанг хоосолж байж татна. Одоо байгаа ачааг эрэгт буулга.
Хасар шинэ хөндлөө үзүүлэв. Таргин модыг цохиж сонсоод толгой дохилоо.
— Энэ сайн мод байна. Хаанаас авсан?
Зэр Өлзийн зүг харав. Эмгэн тэдний яриаг сонсож болох зайд байсан ч хариу хэлсэнгүй.
Зургаадай Таргинтай дэргэд нь ирж уулзлаа.
— Нэг эгнээ тогтооё. Хүүхэд, хэвтэрт хүн түрүүлнэ. Дараа нь үлдсэн хүмүүс, хоол, мал.
— Тэрэг?
— Хөнгөлж гаргана. Амжихгүй нь үлдэнэ.
Таргин цаад эргийн өөрийн авдруудыг харлаа.
— Миний хоёр авдар...
— Аль хэдийн хуурай газар байгаа, — гэж Борч хэлэв.
Таргин хөгшний үгийг залгиж, толгой дохилоо.
Тэд ажилдаа орлоо. Зэр салын авдруудыг өргөж буулгав. Нэг нь дотроо төмөр эдтэй, нөгөө нь нойтон эсгийтэй тул хэлснээс нь хүнд байлаа. Дэргэд нь ажиллаж буй залуу эр түүнийг танихгүй атлаа нэрээр нь дуудаж, аль талаас нь өргөхийг заана. Зэр энэ удаа залруулах гэж зүтгэсэнгүй.
Нэг ачааны дор арьсан гэртэй нум, хэдэн сум байв. Залуу эр түүнийг өөрийнх гэв. Тэр зэвсгээ мөрөндөө зүүгээд, хүмүүсийн авчирсан боодлуудыг шалгаж эхэллээ.
— Энэ хэнтэй тооцсон ачаа вэ?
— Хүүхдийн хувцас, — гэж нэг эмэгтэй хэлэв.
— Хөлс нь?
Зэр авдраа газар тавилаа.
— Хөлсийг дараа нь ярья гэж тохирсон.
— Чамтай хэн тохирсон юм?
Зэр Таргин руу харлаа. Тэр салын олсны дэргэд Борчтой ажиллаж байсан ч яриаг сонсжээ.
— Тавь, — гэж хэлэв.
Залуу эр дургүйхэн хувцастай боодлыг тавилаа. Гэвч дараагийн ачааны урд дахин зогсов. Энэ удаа Сондорын шарга гүүг хөтөлсөн эмэгтэй иржээ.
— Энийг эхлээд хашаанд буцаана, — гэж тэр хэллээ.
Зэрийн гар авдрын бариул дээр чангарч, амьсгал нь түргэн боллоо. Тэр хул гүү цаана үлдсэнийг, Сондорын үдэд авна гэсэн үгийг, Таргин хоёр удаа толгой дохисныг санав.
— Хашаанд буцаахгүй, — гэж Зэр хэлэв.
Залуу эр шарга гүүний хөтөлгөөг булааж авав.