Эхний өдөр тэд нэгэн уулыг тойрч, хоёр удаа хооллож, Өлзийд гурван удаа буцаж очив.
Анхных нь хатаасан ээзгийтэй уут байлаа. Эмгэн «тэргэнд хийсэн» гэж зүтгэсэн ч Зэр давхиж очоод хуучин бууцны чулуун дээрээс олжээ. Хоёр дахь нь хоёр гэрийн цаанаас дуудах хүн. Өлзий хөршийнхөө бэрд өвөл хадгалуулсан хөхүүрээ буцааж өгөхөө мартсан аж. Гурав дахь удаад хэн ч юу ч мартаагүй. Зэр ус авахаар буцсан юм.
— Та хоёр уухгүй юм уу? — гэж тэр ирээд асуув.
— Ууна. Усны дэргэд буусан бол ууна, — гэж Хасар хэллээ.
Хөдөлснөөсөө хойш хэдхэн мод явсан атлаа Зэрийн морь бусдаасаа түрүүлж хөлөрчээ. Зургаадай эмээлийг нь суллаж, амыг нь сольж хөтөлгөө барив.
— Одоо чи тэрэгтэйгээ яв. Би хажуугийн амнаас ус олъё.
Зэр түүний хээр морины зүг харлаа.
— Танай албаны морьнууд хүнээ дагаж дуугүй болдог юм уу?
— Хоосон давхидаггүй болохоор тэр.
Өлзий тэргэн дээрээс инээд алдсан нь энэ аянд анхных байв.
Үдийн алдад салхи баруун мөрнөөс үлээж, зам дагуух нил ягаан цэцэг хажуу тийшээ нална. Хасар дээлнийхээ энгэрийг задлаад араас алхаж, дугуйн хяхтнах чимээг сонсон байв. Тэр өчигдөр тосолсон хэсгээ харах гэж хааяа тонгойно. Зэр морио хөтлөн Өлзийн хажуугаар алхаж, очих газрынхаа тухай асуултыг өөр өөр байдлаар давтав.
Охиныг Дэлгэр гэдэг. Нөхөр нь Нэмэх. Цагаан тохойд зусдаг. Хээр гүү нь магнайдаа жижиг цагаан сартай. Хойш чихээ хавчдаггүй, хүн өөрт нь дөхөхөд толгойгоо доошлуулдаг.
— Сайхан гүү байна, — гэж Зэр хэлэв.
— Сайхан. Хүн рүү дайрдаггүй.
— Би хүнийг нь асуугаагүй.
— Чи сайхан гүү гэлээ. Би нэмж хэллээ.
Өлзий Нэмэхийн тухай тийм олон үг хэлсэнгүй.
Хасар замын чулууг гутлынхаа хоншоороор түлхэж, шард гишгүүлэхгүйгээр хажуу тийш нь гаргаад:
— Охин тань биднийг ирнэ гэж мэдэж байгаа юу? — гэв.
Өлзий урд талын хөтөл рүү харлаа.
— Эх нь очиход урьдчилж хэл өгөх хэрэгтэй болжээ дээ.
Зэр Хасарыг тохойгоороо нудрав. Хасар түүний гарыг түлхэн зайлуулав.
Оройн бууцанд Зургаадай хоёр хуучин буурины хоорондох шинэхэн өвсийг сонгож, малын баасгүй газрыг Өлзийд гаргаж өглөө. Эмгэн гэрээ босгохгүй, тэрэгний хаалганы хажуугаар эсгийгээ түшүүлэн халхавч хийхээр болов. Хасар нэг унь босгож, түүний үзүүрийг тэрэгтэйгээ холбоход Өлзий:
— Өөрийн чинь гэр ийм байна уу? — гэж асуув.
— Миний гэрийг аав одоогоор задлуулахгүй байгаа.
— Аавын чинь гэр л юм байна.
Хасар олсоо чангаллаа.
Зэр гүүнээс гарах унага, түүний дараагийн унага, тэгээд гурвын адуу өсөх тухай ярив. Тэр газар дээр жижиг чулуугаар гурван адуу, голд нь том чулуугаар хээр гүү тавьжээ.
— Үүгээр зогсохгүй. Бид тэрэгтэй болно. Хүмүүсийг хүргэж өгнө. Ачаа зөөнө. Өвөл урлантай байна. Зун замд.
— Хүн бүр чамд нэг гүү өгөх үү? — гэж Зургаадай асуув.
— Хүн бүрт хаалга байхгүй.
— Азаар, — гээд Хасар хэвтлээ.
Хоёр дахь өдрийн үдээс хойш тэд зам дээр нэгэн бүсгүйтэй таарав. Тэр хоёр морь хөтөлж явсан бөгөөд ачаатай хүрэн мориныхоо хажуугаар алхахдаа нуруун дээрх боодлыг дээш түлхэж байлаа. Боодлын амнаас янз бүрийн өнгийн ноосон утас цухуйна. Морины хоёр талын ачаа тэнцээгүй ажээ.
Зэр холоос:
— Тэрийг чинь ачаад өгье! — гэж дуудав.
Бүсгүй тэднийг ажиглаад:
— Чиний тэрэг үү? — гэлээ.
— Манайх.
— Гурвуулынх уу?
Өлзий тэрэгнээс толгой цухуйлгав.
— Минийх.
Зэр дуугүй болсон ч инээмсэглэлээ буулгасангүй. Бүсгүй ачаатай морио зогсоон, алхаагаа солиод гараа бүсэндээ арчив. Тэр Сондор гэдэг. Ээж, ах хоёрынхоо эсгий, утсыг зүүн талын айлуудад хүргэж өгөөд буцаж явна гэнэ. Буцах ачаа нь ноос, хонь уях урт сур байжээ. Хүрэн мориных нь хуучин ачааны тохом дотроо бөөгнөрч, илт шархлаагүй ч нурууг нь дарж эхэлсэн байв.
Хасар тохмыг нь авч үзээд:
— Хоёр талд нь өөр өөр эсгий хийжээ, — гэв.
— Мэднэ. Адилхан нь замд олдсонгүй.
— Үүнийг задлах хэрэгтэй.
— Тэгээд буцааж оёх уу, эсвэл надад хэсгүүдийг нь өгөөд явчих уу?
Өлзий дахин инээлээ.
Тэд усны хажууд түр буув. Сондор ноосоо сэмлэж, Хасар давхаргын зузааныг гараараа хэмжин тааруулж, Өлзий авдраасаа зүү гаргаж өглөө. Зэр ачааг буулгаж, дараа нь юу хийхээ олохгүй Сондорын дэргэд зогссон тул бүсгүй түүнд утас ээрэх жижигхэн ороолт өгч бариулав.
— Суллаад өг. Татахгүй.
Зэр чанга атгасан гараа суллалаа.
Зургаадай морьдын нурууг шалгаад, хүрэнгийн хөлс хаттал ачаалахгүй байхыг хэлэв. Сондор толгой дохисноо түүний нүүр рүү дахин харлаа.
— Чи эндхийнх үү?
— Урд талд өссөн.
— Нэр чинь?
— Бороо, — гэж Зэр түрүүлэн хэлэв. — Манай хамгийн дуугүй хүн.
Зургаадай найз руугаа харсангүй. Уснаас гарч ирсэн шувуу далавчаа дэлгэхийг ажиглан суув.
Оёдол дуусахад Сондор тэдний чигийг асууж, Цагаан тохой гэдгийг сонсоод бодлогошров.
— Бургасан голыг давах нь ээ. Дээд гарам одоо дугуйтай хүнд таарахгүй. Таргины сал руу буусан нь дээр.
— Хэдэн өдрийн газар вэ? — гэж Хасар даруй асуулаа.
— Юутай явахаас болно.
Хасар түүнийг анх удаа өөрийнх нь асуултад зөв хариулсан хүн мэт харав.
Сондор бас тэр зүг явж байжээ. Нэмэхийнхийг танина гэв. Өлзий түүний нэрийг сонсоод ам нээх гэсэн ч аягаа авч уулаа.
— Би замаа мэднэ, — гэж эмгэн эцэст нь хэлэв.
— Тэгвэл би дагая, — гэж Сондор тайван хариуллаа.
Зэр утасны ороолтыг түүнд буцааж өгөхдөө хуруундаа хэдэнтээ ороочихсон байв. Сондор нэг нэгээр нь тайлж, сүүлчийн гогцоог татахдаа Зэрийн алгыг доош харууллаа.
— Үүнийг чангалахгүй гэсэн.
— Алдчих вий гэж бодоод.
— Алдах юм биш.
Тэр утсаа уутанд хийж, хүрэн мориныхоо тохмыг дахин тэмтэрлээ. Зэр гараа сул савчин зогсоод, таван хурууныхаа дунд тасралтгүй улаан мөр гарсныг харав.
Тэр орой гурван чулуутай адууны тухай дахин яриагүй. Харин Сондор замд хэр удаан явдаг, баруун айлуудад юу илүү хэрэгтэй, ачааны хөлсөнд мал авдаг эсэхийг асуусаар байлаа. Хасар эхэндээ нүдээ анин хэвтэж байсан ч бүсгүй хариулж эхлэхэд өндийн суув.
Зургаадай Өлзийн халхавчийн олсыг чангалж өгөөд, галын захад хөлийнхөө нойтон боолтыг дэлгэв. Зэр Сондорын ороолттой утсыг энэ удаа гараараа татаагүй, хоёр өвдөг дээрээ сулхан тавьж барьсан байлаа.