Тэд гурвуулаа сал руу явсан ч тус тусдаа арга бодож байлаа.
Зургаадай эхлээд цаад эрэг дээрх морьдыг тоолов. Хашаанаас гаргасан дөрвөн морь, Таргины эмээлтэй хүрэн, уяатай хул гүү. Эрэг дагуу нумтай хоёр хүн зогссон бөгөөд нэг нь мод үүрсэн эрчүүдэд саад болохгүйн тулд байнга байр сэлгэнэ. Хашааны арын налуугаар хүн анзаарагдалгүй бууж болох ч буцаж өгсөхөд морь хэрэгтэй.
Зэр харин Таргинтай ярьж болох газар хайжээ. Сал энэ эрэгт хүн буулгахаар дахин ирвэл тэр хамт гарч, Таргинтай бусдын чихгүй ярья гэж бодсон юм. Өөрт нь сайн дээл, эмээл, морь бий. Таргин хөлс нэхэж байгаа бол тохирч л таарна.
Хасар салын тавцангийн арын хөндлийг харж байв. Мод нь нэг талдаа ан цавтай, дээш өргөх бүрд банзнуудын хооронд ус шүүрнэ. Олон жил хэрэглэсэн тавцанг шинэ буултад хүчээр эргүүлбэл тэндээ сугарч болзошгүй. Нэмэхийн хэлсэн бүдүүн гуалингуудыг хэвтүүлж налуу гаргахад тохирох ч салын хөндөлд нарийн, хуурай, хатуу мод хэрэгтэй байлаа.
— Таргин эрэгт ойртохыг зөвшөөрөхгүй бол араар нь гарч болно, — гэж Зургаадай хэлэв.
— Гараад яах юм? — гэж Хасар асуув.
— Салыг өндөр буултад татна. Хүмүүсийг нь салгаж...
— Татах хүмүүс нь тэр хүмүүс шүү дээ.
Зургаадай Хасар руу харлаа. Хасар түүний харцнаас холдсонгүй.
— Салыг авлаа гээд голыг мэддэг болчихгүй.
Зэр хооронд нь орлоо.
— Би ярья. Бидэнд хүрэлцэх юм байна. Эмээлээ өгье, морио өгье. Буцаад олчихно.
— Чинийхийг өгч болно. Минийхийг асууна, — гэж Хасар хэлэв.
Зэрийн нүүр улайлаа.
— Хүний амь ярьж байхад чи дандаа...
— Би өөрийн юмаа хайрлаад байгаа юм биш. Маргааш тэргээр хүн зөөхөд морь хэрэгтэй. Өнөөдөр амлачхаад маргааш ахиад амлаад нөхөж болдоггүйг хэлж байна.
Зэр дуугүй болов.
Салын цаад талд Таргин хүрэн морио баруун тийш аваачиж, эрэг дээрх хүнтэй богинохон ярилцав. Дараа нь тавцан дээрх том авдрыг буулгахыг заалаа.
— Тэр өөрийн ачааг түрүүлж татаж байна, — гэж Зургаадай хэлэв.
— Тийм. Түүний хүүхдүүд ч тэнд байгаа, — гэж Борч араас нь дуугарав.
Хөгшин тэднийг дагаж иржээ. Тэр амьсгаагаа дарж, өвдгөн дээрээ алгаа тавин зогсов.
— Таргин голыг мэднэ. Салын ар тасрахыг ч мэдэж байгаа. Гэхдээ та нар түүнтэй модны тухай яриагүй. Тэр та нарт өөрийгөө өмөөрөөд л байна.
Хасар салын хөндөл рүү дахин харлаа.
— Түүний тэр модыг сольж өгвөл шинэ буултад татах уу?
— Болно. Сайн мод байвал.
— Манайд бий.
Зургаадай түүний юу хэлснийг түрүүлж ойлголоо. Зэр харин хэдэн хором хүлээгээд:
— Хаалгыг уу? — гэв.
Хасар толгой дохилоо.
— Хүрээний хоёр босго. Нэмэхийн модоор үлдсэн бэхэлгээг хийж болно. Тэр хаалга өөрөө сал болохгүй. Харин хөндлийг нь солиод, хуучин салынхаа хүчийг авч үлдэнэ.
Зургаадай гараа бүснээсээ буулгав.
— Эмгэн зөвшөөрөхгүй.
— Асуусан юм уу?
— Би бүрэн хүргэнэ гэж амласан.
Хасар түүнийг хэсэг харлаа.
— Хүргэсэн. Одоо өөр ажил байна.
Тэд буцаж ирэхэд Өлзий Нэмэхийн авдартай моднуудын дэргэд сууж, хаалганыхаа нугасыг даавуугаар ороож байв. Хасар дэргэд нь очиж, хэрэгтэй модоо хэллээ. Тэр хаалганы ямар хэсгийг авах, юу үлдэхийг нуусангүй.
Өлзий даавуугаа чанга татав.
— Өөр мод алга уу?
— Ойрд хуурай нь алга. Нэмэхийн урт моднууд буултын налууд орно. Энэ хоёр босго хатуу модтой, олон жил хатсан байна.
— Нөхрийн минь хийснийг чи сайшаачхаад одоо хөрөөдөх нь ээ.
Хасар хариулсангүй.
Дэлгэр ачаа хурааж байснаа тэдний дэргэд ирэв.
— Ямар мод хэрэгтэй гэсэн бэ?
Хасар тайлбарлав. Дэлгэр шинэ гэрийнхээ хаалга руу харлаа. Түүний хүрээ арай нимгэн, мод нь харьцангуй шинэхэн байв. Хасар толгой сэгсрэв.
— Танайх хөндөлд таарахгүй. Тавцангийн банзанд л болно.
Өлзий охиноо харж, хариу өгөхийг нь хүлээв. Дэлгэр ямар нэгэн юм шаардах гэж ам нээсэнгүй. Тэр хаалганы арын өндөр тэмдэглэсэн зурааснуудыг харж, хамгийн дээдийн дэргэд хуруугаа тавилаа.
— Энэ жил аав намайг урт боллоо гэж байсан, — гэв.
Өлзийн гар даавуун дээрээ сулрав.
— Чи босоод хэмжүүлэхгүй, дандаа өлмийгөө өргөдөг байсан.
— Та харчихдаг байсан.
Хоёул нэгэн агшин инээмсэглэв. Дараа нь Дэлгэр гараа авлаа.
— Энэ таны хаалга. Та мэд. Би өөрийнхөө хаалгыг өгч болно. Хэрэгтэй юмыг нь аваг.
Тэр ажлаа үргэлжлүүлэхээр явлаа. Өлзий охиноо «үгүй, ээж ээ» гэж эргэж хэлэхийг хүлээсэн мэт араас нь харсаар байв. Дэлгэр эргэсэнгүй.
Зэр газарт сууж, нугасанд ороосон даавууны үзүүрийг атгалаа.
— Би голын цаана очиж ярья. Одоохондоо огтлохгүй. Таргинтай тохирох эсэхээ эхлээд мэдье.
Хасар түүн рүү харлаа.
— Юу амлах гэж байгаа юм?
Зэр бодлоо.
— Өөрийгөө. Ачаа зөөнө, сал татна. Морь, хаалга, хүн бусдыг амлахгүй.
Хасар толгой дохив.
Зургаадай түүнтэй явах гэж босоход Зэр гараа өргөв.
— Чи энд бай. Салын хоёр талд хүн хэрэгтэй гэсэн биз дээ.
Зургаадай зөвшөөрөх дургүй байсан нь царайнаас нь харагдав. Гэвч тэр Зэрийг буцааж суулгасангүй.
Зэр босоод бүсээ чангалж, Сондорын байгаа зүг харлаа. Бүсгүй морьдын уяаг нэг нэгээр нь суллаж, ачаанд орох сүргээс хөтөлгөөнийхөө морьдыг ялган гаргаж байв.
Зэр түүний дэргэд очоод хоёрхон өгүүлбэр хэлэв. Сондор толгой дохисноо мориныхоо нэг сул хөтөлгөөг түүнд өгөв.
Зургаадай Өлзийн хаалганы хажууд үлдлээ. Эмгэн нугасанд ороосон даавуугаа суллав.
— Модыг нь ав. Харин энэ төмрийг алдаж болохгүй шүү, — гэв.
Зургаадай Нэмэхийг дуудлаа. Өлзий тэдний алх, бахь хоёрыг газарт тавьж дуусахыг хүлээгээд, багажаа далдлахгүйгээр хажуу тийш суув.